Vaak problemen met je stem?

Onze stem beschouwen we vaak als vanzelfsprekend. Nochtans zijn de structuren die instaan voor de stemproductie heel kwetsbaar. Aan de hand van deze blog komt u meer te weten over hoe onze stem ontstaat en wanneer er stemklachten optreden. De verschillende soorten stemstoornissen worden toegelicht. Verder wordt er meer uitleg gegeven over het onderzoek en de behandeling bij stemstoornissen. Aan de hand van tips over stemhygiëne geven we u adviezen mee om stemklachten te vermijden.

Structuren voor stemgeving

Vooraleer we dieper in gaan hoe onze stem ontstaat is het noodzakelijk om eerst de belangrijkste structuren voor stemgeving te kennen. Daarna leggen we uit hoe stem tot stand komt.

Kraakbenen

Het strottenhoofd is een structuur boven op de luchtpijp en bestaat uit verschillende kraakbeenderen nl. het schildkraakbeen, het ringkraakbeen en de twee bekervormige kraakbeentjes. Deze drie spelen een rol bij de stemproductie. Het ringkraakbeen vormt de basis van het strottenhoofd. Erboven bevindt zich het schildkraakbeen. Het schildkraakbeen goed zichtbaar bij mannen en wordt ook de adamsappel genoemd. De bekervormige kraakbeentjes bevinden zich op de brede achterzijde van het ringkraakbeen en kunnen glijden en draaien op het ringkraakbeen.

Stembanden

De stembanden zijn twee horizontale plooien die bestaan uit bindweefsel en spieren en zijn omgeven door slijmvlies. Ze zijn in een V-vorm bevestigd tussen de bekervormige kraakbeentjes en het schildkraakbeen. Tussen de stembanden bevindt zich een opening, de glottis of stemspleet genoemd. De stemspleet kan openen of sluiten door de bewegingen van de bekervormige kraakbeentjes.

De beenderen van het strottenhoofd zijn met elkaar verbonden door inwendige en uitwendige strottenhoofdspieren. Door de activiteit van deze spieren kan de lengte en de spanning van de stembanden veranderen.

Ontstaan van stemgeving

Tijdens het ademen staan de stemplooien van elkaar. Wanner we stemgeven of foneren worden de stembanden bij elkaar gebracht en de stemspleet gesloten. Het openen en sluiten van de stemplooien gebeurt door verandering van de luchtdruk. De uitgeademde lucht duwt dus de stemspleet open en doet de stembanden trillen. Hierdoor ontstaat het stemgeluid.

Toonhoogte (hoge en lage tonen), luidheid (stil en luid) en kwaliteit (zuiver, hees, …) van de stem worden bepaald door een juiste dosering van ademdruk, lengte en sluitingskracht van de stembanden. Door met minder of meer kracht uit te ademen wordt de luidheid beïnvloed. Wanner men fe spieren van de stemplooien losser of strakker spant heeft dit invloed op de toonhoogte.

In de keel-, mond- en neusholte (resonantieruimten) wordt het stemgeluid verder tot spraakklanken gevormd. Afhankelijk van de positie van het zachte verhemelte, de tong, de lippen en de kaak en het al dan niet trillen van de stembanden kunnen verschillende klanken gevormd worden. Verder zorgen de resonantieruimten of het aanzetstuk voor resonantie.

Soorten stemstoornissen

Er is sprake van een stemstoornis als een stem afwijkend klinkt en iemand sociaal of professioneel hindert.

Organische stemstoornissen

Ze ontstaan door afwijkingen aan het stemapparaat zelf. Ze kunnen aangeboren zijn (primair) of ontstaan door langdurig verkeerd stemgebruik (secundair).

Voorbeelden hiervan zijn:

  • Stemplooiknobbeltjes zijn kleine zwellingen van het slijmvlies. De knobbeltjes zijn een soort eeltvorming als gevolg van bepaalde vormen van verkeerd stemgebruik.
  • Een stemplooipoliep is een gladde, bolvormige, meestal rode zwelling op de vrije rand van de stemplooi. Dit kan ontstaan door een combinatie van ontstekingen in de luchtwegen en stemmisbruik.
  • Een stembandcyste is een blaasje met vocht, dat direct onder de oppervlakte van de stemband ligt.
  • Bij het Reinke-oedeem zijn meestal beide stemplooien gezwollen over bijna de hele lengte van de stemplooirand. Dit wordt veroorzaakt door vochtophoping in de ‘ruimte van Reinke’, vaak als gevolg van roken en stemmisbruik.
  • Laryngitis is een ontstekingsreactie die uitgaat van het slijmvlies dat de stemplooien bedekt. Dit kan ontstaan door allerlei schadelijke invloeden. De ontsteking kan acuut of chronisch zijn.
  • Bij een stembandverlamming staat één van de stembanden stil. Door verstoring van de functie van de stembandzenuw kan de beweeglijkheid van de stemband verminderen.
  • Granulomen zijn witte zwellingen op het achterste deel van de stemplooien. De afwijkingen kunnen zowel enkel- als dubbelzijdig aanwezig zijn.
  • Een carcinoom (kanker) is een woekering van kwaadaardige afwijkende cellen. Bij een klein carcinoom zien de stemplooien er meestal onregelmatig uit met wit of rood verkleurde verdikkingen.

Niet – organische- of stemstoornissen

Ze ontstaan omdat het strottenhoofd niet goed functioneert. Aan het stemapparaat zelf mankeert er niets.

Functionele stemstoornissen

Niet elk strottenhoofd is hetzelfde en niet met alle stemplooien kun je alles bereiken. De mogelijkheden van een stem hangen nauw samen met de anatomie en de bouw van het strottenhoofd. Een in aanleg zwak gebouwd strottenhoofd maakt dat de stem weinig belastbaar is. Een oorzaak van een functionele stemstoornis kan een onjuist stemgebruik zijn door bijvoorbeeld een slechte coördinatie van adem en stemgeven. Ook door langdurig of intensief stemgebruik kan de kwaliteit van de stem verminderen waardoor mogelijk compensatiemechanismen in werking worden gesteld. Deze stemstoornissen beginnen meestal sluipend en verergeren bij stembelasting.

Psychogene stemstoornissen

Een stemstoornis is psychogeen wanneer in de voorgeschiedenis een duidelijke relatie is tussen het ontstaan van de aandoening en psychosociale stressfactoren, emoties en/of psychische conflicten. Vaak blijft de oorzaak onbekend. De psychogene stemstoornis kan zich o.a. uiten in een stemloosheid (afonie) of een heesheid (dysfonie).

Symptomen

Heesheid is vaak het hoofdsymptoom en een eerste alarmteken van een stemstoornis. Andere symptomen zijn een hoorbare inademing, problemen bij het slikken, keelpijn of hoesten.

Wanneer volgende symptomen meer dan 10 dagen aanhoudt is professionele hulp aangewezen.

  • Heesheid
  • Pijn bij het slikken
  • Pijn bij het stemgeven
  • Prikkelgevoel
  • Hoorbare inademing
  • Hoesten

Onderzoek bij stemstoornissen

Indien er sprake is van bovenstaande symptomen en de stem afwijkend klinkt is onderzoek noodzakelijk.

Verloop onderzoek

De onderzoeken bij stemproblemen bestaan uit een standaard NKO-onderzoek, een laryngovideostroboscopie (beeldvorming van de stembanden) en een functioneel stemonderzoek door de logopedist (fonetogram, akoestische en aerodynamische analyse).

Bij aanhoudende stemklachten maakt men een afpsraak bij de NKO – arts. Hij of zij bekijkt of het stemprobleem organisch of functioneel van aard is. De KNO – arts schrijft een voorschrift voor zodat terugbetaling mogelijk is.

De logopedist zal een anamnese afnemen alsook een perceptueel- en akoestisch onderzoek uitvoeren. Aan de hand van deze bevindingen en de NKO – arts wordt logopedie aangeraden.

Indien logopedische therapie aangewezen is heeft men een tweede voorschrift nodig zodat de therapeutische sessies kunnen worden terugbetaald. Nadat je deze hebt is de opstart van therapie mogelijk.

Afhankelijk van de diagnose kan de behandeling bestaan uit logopedie, medicijnen, een chirurgische ingreep, of een combinatie hiervan. Een logopedische behandeling is erop gericht om de stemkwaliteit te verbeteren door oefeningen.

Indien jij vragen hebt, neem dan contact op met Anouk.

Mail naar info@voicetrainingcentre.org

Geef een antwoord